**Torbiel naskórkowa ucha**
**Przypadek 1: Zakażona torbiel naskórkowa wtrętowa (torbiel łojowa) za uchem**
Torbiel naskórkowa wtrętowa to łagodna zmiana wypełniona włóknami keratyny, której ściana ma właściwości bardzo podobne do naskórka. Często występuje w skórze i ma tendencję do powolnego wzrostu w głębszych warstwach, powodując powiększanie się torbieli.
Torbiel epidermoidalna (naskórkowa), należąca do grupy torbieli dermoidalnych, jest zmianą pochodzenia ektodermalnego, ograniczoną do nabłonka płaskiego i nie zawiera dodatkowych struktur. Torbiel teratoidalna natomiast składa się z różnych struktur nabłonkowych (w tym nabłonka wielowarstwowego płaskiego i nabłonka oddechowego z rzęskami) i zawiera elementy pochodzenia ektodermalnego, endodermalnego i/lub mezodermalnego.
**Terminologia**
Torbiele naskórkowe wtrętowe są czasami określane jako „torbiele łojowe”, choć nie jest to ścisłe określenie. Termin „torbiel łojowa” sugeruje pochodzenie z gruczołów łojowych, co nie jest prawdą — dlatego właściwsza jest nazwa „torbiel naskórkowa wtrętowa”.
**Dlaczego powstają torbiele naskórkowe?**
Torbiele naskórkowe to zmiany otoczone zrogowaciałym nabłonkiem płaskim i wypełnione masami keratynowymi. Mogą pojawić się w dowolnym miejscu ciała. Klinicznie objawiają się jako dobrze odgraniczone, bezbolesne guzki o powolnym wzroście. Powstają najczęściej w wyniku wszczepienia powierzchniowego naskórka do skóry właściwej lub tkanki podskórnej po urazie lub zabiegu chirurgicznym.
—
**Przypadek 2: Zakażona torbiel naskórkowa wtrętowa (torbiel łojowa) płatka ucha**
Torbiele naskórkowe są jednymi z najczęstszych zmian skórnych i mogą występować w różnych częściach ciała, choć tylko około 7% z nich lokalizuje się w obrębie głowy i szyi. Nabyte torbiele epidermoidalne powstają często w wyniku urazów chirurgicznych, kiedy fragment naskórka zostaje wszczepiony do głębszych warstw skóry. Zabiegi w obrębie ucha, takie jak operacje wyrostka sutkowatego, stapedektomia, nacięcia wewnątrzuszne czy zakładanie drenów wentylacyjnych, mogą sprzyjać ich powstawaniu.
Występują często zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, szczególnie w młodym i średnim wieku. Klinicznie mają postać dobrze odgraniczonego, bezbolesnego guzka o powolnym wzroście. Objawy mogą pojawić się nawet po wielu latach od urazu (od 6 miesięcy do 20 lat). Złośliwa przemiana zdarza się bardzo rzadko. W przypadku pęknięcia torbieli lub powstania blizn może pojawić się silny ból.
—
**Rozpoznanie**
Ostateczne rozpoznanie ustala się na podstawie badania histopatologicznego, jednak klinicznie podejrzewa się je przy obecności nawracających, bolesnych lub tkliwych torbieli powierzchownych. W niektórych przypadkach pomocne są także badania obrazowe.
**Diagnostyka różnicowa**
* torbiel galaretowata (ganglion)
* guzy neurogenne
* zapalenie powięzi guzkowe
* guzy śluzakowate
—
**Objawy**
Najczęściej obserwuje się nawracające, czasem zakażone torbiele powierzchowne, które mogą się powiększać i ulegać opróżnianiu. Nagłe, bolesne powiększenie może wystąpić szczególnie przy próbach wyciskania torbieli.
—
**Leczenie**
Leczeniem z wyboru jest całkowite chirurgiczne usunięcie torbieli.
Drenaż, antybiotyki doustne, ciepłe okłady czy maści z antybiotykiem nie stanowią leczenia definitywnego.
—
**Zalecenia dla pacjentów**
W przypadku wystąpienia objawów zakażenia (ból, obrzęk, zaczerwienienie, uczucie ciepła) należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Jest to powszechna i zwykle prosta procedura medyczna, jednak zignorowanie problemu może prowadzić do poważniejszych powikłań.
Nawet jeśli torbiel nie jest zakażona, warto skonsultować się z lekarzem — często wystarczy niewielkie nacięcie, aby usunąć ją w ciągu kilku minut, czasem z koniecznością założenia 1–2 szwów.
**Nigdy nie wyciskaj torbieli samodzielnie**
Takie działanie zwiększa ryzyko zakażenia i powstania trwałych blizn. Jeśli torbiel pęknie samoistnie, należy dokładnie oczyścić miejsce łagodnym mydłem i bieżącą wodą.
**Unikaj stosowania kosmetyków na zmienioną okolicę**
Kosmetyki i preparaty do pielęgnacji skóry mogą podrażnić miejsce zmiany i sprzyjać infekcji.
—
**Przypadek 3: Zakażona, ropna torbiel łojowa za uchem**
Pacjent z zakażoną torbielą naskórkową wtrętową za lewym uchem, powikłaną ropniem i silnym bólem, został poddany drenażowi ropnia w znieczuleniu miejscowym. Do wnętrza torbieli wprowadzono gazę nasączoną środkiem antyseptycznym. W późniejszym czasie zaplanowano całkowite chirurgiczne usunięcie zmiany.
Po tygodniu od drenażu infekcja niemal całkowicie ustąpiła, a rana zaczęła się prawidłowo goić.
—
**Źródła**
Radiopaedia oraz publikacje dotyczące torbieli dermoidalnych i łojowych, ich leczenia i powikłań.
**Dr Murat Enoz**
Specjalista otorynolaryngologii (laryngologii), chirurg głowy i szyi, Stambuł
