*Chłodź oparzenie przez 20 minut, ale jednocześnie ogrzewaj całego pacjenta – wyjaśnia dr Clare Hammell.**
Oparzenia są częstymi urazami – każdego roku około 175 000 osób zgłasza się z nimi do oddziałów ratunkowych w Wielkiej Brytanii.
Mimo to lekarze, którzy rzadko mają do czynienia z takimi urazami, mogą mieć wątpliwości co do ich początkowego leczenia.
Urazy oparzeniowe mają zwykle charakter termiczny, ale mogą być również wynikiem działania substancji chemicznych. Oparzenia termiczne klasyfikuje się według stopnia uszkodzenia skóry. Oparzenia pełnej grubości obejmują tkanki podskórne. Oparzenia częściowej grubości dzielą się na: powierzchowne (tylko naskórek), powierzchowne skórne (obejmujące górne warstwy skóry właściwej) oraz głębokie skórne (sięgające głębszych warstw, ale nie przechodzące przez całą skórę właściwą).
W przypadku pożaru priorytetem jest bezpieczeństwo ratownika i ugaszenie ognia. Niekiedy ocena i leczenie pacjenta muszą poczekać, aż miejsce zdarzenia zostanie uznane za bezpieczne przez służby ratownicze.
### Objawy oparzeń
**Powierzchowne**
Czerwone i wilgotne, bledną pod naciskiem i szybko odzyskują kolor.
**Powierzchowne skórne**
Jaśniejsze i suche, bledną pod naciskiem i wolno odzyskują kolor.
**Głębokie skórne**
Plamiste, czerwone, nie bledną pod naciskiem.
**Pełnej grubości**
Blade, o wyglądzie skórzastym/woskowym i twarde.
### Ocena pacjenta z oparzeniami
Za oparzenia rozległe uznaje się te obejmujące 25% całkowitej powierzchni ciała, ale każde powyżej 10% powinno być traktowane jako poważne.
Ocena powierzchni oparzenia bywa często niedokładna – małe oparzenia są zawyżane, a duże zaniżane. W przypadku bardzo małych lub bardzo dużych oparzeń można przyjąć, że dłoń pacjenta stanowi około 1% powierzchni jego ciała.
U dorosłych stosuje się także „regułę dziewiątek”, dzieląc ciało na obszary będące wielokrotnością 9% (np. ramię 9%, cała noga 18%). Metoda ta nie jest odpowiednia dla dzieci. W obu przypadkach nie uwzględnia się prostego zaczerwienienia skóry.
Szczegółowa ocena głębokości oparzenia przed transportem do szpitala nie jest konieczna, ponieważ nie wpływa na leczenie, a może opóźnić transport.
### Chłodzenie oparzenia
Natychmiastowe chłodzenie rany zmniejsza głębokość uszkodzenia. Zaleca się chłodzenie oparzenia przez 20 minut zimną bieżącą wodą (około 15°C).
Nawet opóźnione chłodzenie (do trzech godzin po urazie) może ograniczyć głębokość oparzenia. Nie należy stosować lodu, ponieważ pogarsza gojenie i wygląd blizny.
### Ogrzewanie pacjenta
Po rozległych oparzeniach znacznie zwiększa się utrata ciepła. Dlatego, mimo chłodzenia rany, należy ogrzewać całego pacjenta. Podczas oceny odsłaniaj tylko niewielkie obszary skóry w ciepłym otoczeniu.
**Chłodź oparzenie i ogrzewaj pacjenta.**
### Opatrywanie oparzenia
Oparzoną powierzchnię należy luźno przykryć materiałem typu folii (np. folią spożywczą).
Pomaga to utrzymać czystość, zmniejszyć utratę ciepła i parowanie oraz ograniczyć ból. Nie należy owijać zbyt ciasno, ponieważ może to zaburzyć krążenie, szczególnie przy podawaniu płynów dożylnych i powstawaniu obrzęku.
### Ocena dróg oddechowych
Urazy inhalacyjne mogą wystąpić w pożarach w zamkniętych pomieszczeniach. Dotyczą około 20–30% pacjentów z ciężkimi oparzeniami.
**Objawy urazu inhalacyjnego:**
* pożar w zamkniętym pomieszczeniu
* oparzenia twarzy
* osmalone włosy nosa lub brwi
* obecność sadzy w jamie ustnej i gardle
* chrypka
Objawy mogą pojawić się natychmiast lub dopiero po kilku godzinach, prowadząc do obrzęku dróg oddechowych i utrudniając ich zabezpieczenie.
Pacjenci z takimi objawami wymagają pilnego transportu do szpitala i podania tlenu o wysokim przepływie.
### Postępowanie krążeniowe
Podawanie płynów dożylnych jest kluczowe w leczeniu oparzeń.
U pacjentów z oparzeniami powyżej 25% powierzchni ciała lub przy transporcie trwającym ponad godzinę należy rozpocząć podaż płynów przed transportem. Odpowiednie są krystaloidy, np. płyn Hartmanna lub 0,9% NaCl.
Istnieją wzory do obliczania zapotrzebowania na płyny, ale dają jedynie przybliżone wartości i są trudne do zastosowania w warunkach przedszpitalnych.
**Orientacyjne ilości płynów podczas transportu:**
* dorośli – 1000 ml
* dzieci (10–15 lat) – 500 ml
* dzieci (5–10 lat) – 250 ml
### Leczenie bólu
Oparzenia są bardzo bolesne, dlatego leczenie przeciwbólowe jest priorytetem. Zwykle konieczne są dożylne opioidy (np. morfina) oraz leki przeciwwymiotne. Dawka początkowa wynosi 50–100 mikrogramów/kg i powinna być dostosowywana do efektu.
### Oparzenia chemiczne
Silne kwasy i zasady mogą powodować oparzenia skóry. Do najczęściej stosowanych kwasów przemysłowych należą: kwas siarkowy, solny, fluorowodorowy i fosforowy.
Szybkie (do 10 minut) i dokładne płukanie rany ogranicza głębokość uszkodzenia.
Należy zebrać jak najwięcej informacji o substancji chemicznej, jej stężeniu oraz czasie i ilości ekspozycji.
