57-letnia pacjentka z istotnym wywiadem chorobowym w kierunku chłoniaka Hodgkina, leczonego wcześniej chemioterapią i radioterapią, zgłosiła się do naszej poradni dermatologicznej z ostrym początkiem bolesnej wysypki pęcherzykowej. Zmiany skórne utrzymywały się od 4 dni i były zlokalizowane na twarzy oraz szyi (Rycina 1). W badaniu klinicznym stwierdzono, że wysypka przebiegała wzdłuż prawej gałęzi żuchwowej nerwu trójdzielnego, obejmując szyję oraz prawe ucho po tej samej stronie. Pomimo rozległego charakteru zmian nie stwierdzono towarzyszących deficytów neurologicznych, takich jak porażenie nerwu twarzowego czy utrata słuchu.
Ze względu na nasilenie objawów oraz stan immunosupresji pacjentka została niezwłocznie hospitalizowana. Włączono dożylnie acyklowir w dawce 10 mg/kg/dobę w celu leczenia zakażenia wirusowego. Dodatkowo zastosowano leczenie przeciwbólowe paracetamolem oraz leczenie wspomagające. Po 10 dniach intensywnej terapii uzyskano znaczną poprawę stanu klinicznego, z całkowitym ustąpieniem zmian pęcherzykowych i bólu.
Miesiąc po pierwszej wizycie kontrolnej stwierdzono pozapalne przebarwienia na szyi oraz utrzymujący się obrzęk prawego ucha z widocznym skróceniem (retrakcją) płatka ucha. W kolejnych miesiącach pacjentka pozostawała pod ścisłą obserwacją. W piątym miesiącu kontroli zaobserwowano całkowity zanik prawego płatka ucha (Rycina 2) — rzadkie i nietypowe powikłanie półpaśca.
Półpasiec (Herpes zoster), wywoływany reaktywacją wirusa ospy wietrznej i półpaśca (VZV), jest częstą infekcją skórną, szczególnie u osób starszych lub z obniżoną odpornością. Może prowadzić do różnych powikłań, takich jak neuralgia popółpaścowa, nadkażenia bakteryjne, aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, a nawet zajęcie narządów wewnętrznych. Utrata płatka ucha jest jednak dotychczas nieopisywanym zjawiskiem w literaturze medycznej [1]. Wczesne wdrożenie leczenia przeciwwirusowego i odpowiednia kontrola bólu mogły zmniejszyć ryzyko neuralgii popółpaścowej, jednak nadal mogą występować inne powikłania, takie jak nieswoiste ziarniniakowe zapalenie skóry, ziarniniakowe zapalenie naczyń, rzekomobłoniak (pseudolymphoma) czy powstawanie bliznowców (keloidów) [1–3].
Patofizjologia utraty płatka ucha w tym przypadku pozostaje niejasna. Sugeruje się jednak, że ciężki przebieg półpaśca oraz rozległe zajęcie połowy twarzy, szyi i ucha mogły przyczynić się do tego rzadkiego powikłania, szczególnie w kontekście immunosupresji pacjentki.
U chorej obraz kliniczny był typowy dla półpaśca. Jednak w przypadkach niejednoznacznych diagnostycznie należy pobrać wymaz ze zmian pęcherzykowych i wykonać badanie PCR w kierunku DNA wirusa VZV w celu potwierdzenia rozpoznania.
Przegląd literatury wskazuje, że skórne powikłania półpaśca mogą pojawiać się zarówno bezpośrednio po ustąpieniu ostrej fazy choroby, jak i kilka tygodni później. Uważa się, że są one związane z reakcjami nadwrażliwości typu III lub IV, a także zjawiskiem Koebnera [1,2]. Warto zaznaczyć, że genom VZV zwykle nie jest wykrywany metodą PCR w późnych zmianach skórnych po półpaścu [2].
Obecnie półpasiec jest chorobą, której można zapobiegać szczepieniami. Personel medyczny, szczególnie onkolodzy, powinni zwracać uwagę na szczepienie pacjentów z obniżoną odpornością przed rozpoczęciem chemioterapii. Najlepiej, aby szczepienie odbyło się 2–3 tygodnie przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego. U takich pacjentów zaleca się stosowanie szczepionki rekombinowanej w celu zapobiegania półpaścowi i jego powikłaniom [4,5].
Dlatego u pacjentów z immunosupresją, którzy przechodzą ciężki przebieg półpaśca, konieczna jest długoterminowa obserwacja kliniczna w celu wykrywania i leczenia późnych powikłań skórnych.
**Wkład autorów**
Anissa Zaouak i Amal Chamli napisali manuskrypt przy wsparciu Houda Hammami. Anissa Zaouak przeanalizowała dane. Samy Fenniche nadzorował projekt. Wszyscy autorzy przeczytali i zatwierdzili ostateczną wersję manuskryptu.
**Oświadczenie etyczne**
Autorzy potwierdzają, że uzyskali wszystkie wymagane zgody pacjentów, obejmujące zgodę na publikację zdjęć i informacji klinicznych w czasopiśmie.
**Konflikt interesów**
Autorzy deklarują brak konfliktu interesów.
**Dostępność danych**
Dane wspierające wyniki badania są dostępne na uzasadnione żądanie u autora korespondencyjnego. Nie są publicznie dostępne ze względu na ochronę prywatności i ograniczenia etyczne.
