Swiatłana obudziła się przed budzikiem — jak zawsze. W pokoju panował miękki półmrok: ten sam ulotny blask, który pojawia się przed świtem, gdy noc już nie panuje, ale dzień jeszcze nie rozpoczął się na dobre. Za oknem panowała głęboka cisza, tak gęsta, że wydawało się, jakby czas się zatrzymał. Leżała nieruchomo, słuchając rytmu porannego domu. Z sąsiedniego pokoju dochodził spokojny, równy oddech dzieci. Roman chrapał trochę głośniej niż zwykle, Irina przewróciła się we śnie — łóżko cicho zaskrzypiało. Anton, jak zawsze, był cichą wyspą pośród tej nocy: ani dźwięku, ani ruchu. Jakby nie spał — po prostu zniknął.
Ostrożnie, prawie bezszelestnie, wysunęła się spod kołdry. Stopy dotknęły zimnego linoleum, ale nie drgnęła — tylko na chwilę zamknęła oczy, jakby przyjmując ten poranny cios rzeczywistości. To był jej sposób na rozpoczęcie dnia: bez narzekań, bez zbędnych ruchów, bez przerw. Po prostu — zaczynała.
Kuchnia pachniała wczorajszym bulionem i starym drewnem. Wszystko było na swoim miejscu, jak w zegarku: garnki w szafce, łyżki w szufladzie, czajnik na kuchence. Włączyła światło nad okapem — cicho, bez trzasków, żeby nie zakłócić spokoju domu. Postawiła czajnik, żeby się zagotował. Zaczął syczeć, parować. Gdy się gotował, Swiatłana wyjęła garnki, jeden postawiła na ogniu, w drugim już dusiły się makarony na wieczór. Wszystko według planu — śniadanie i obiad przygotowywały się równocześnie. Tak oszczędzali czas. Tak przetrwali.
Dla Antona — jajecznica z kiełbasą. Nie znosił owsianki, zwłaszcza rano. „Tylko nie owsianka, mamo!” — mówił codziennie, jakby mogła zapomnieć. Dla Romana — owsianka z masłem, lekko roztopionym na wierzchu. Dla Iriny — naleśniki, które Swiatłana sama lepila z wczorajszego ciasta, pozostałego po kolacji. Obok czajnik z wrzątkiem, owinięty ręcznikiem. I placek z ziemniakami, zrobiony z resztek puree i ciasta, które zagniatała na podstawie wspomnień. Według przepisu swojej matki. Tego, co pamiętała z dzieciństwa. Babcia już dawno nie mogła tego robić. Teraz robiła to Swiatłana. Bo nie było już nikogo innego.
Podczas gdy kuchenka grała swoimi dźwiękami — syczała, bulgotała, dusiła się — zdążyła umyć naczynia, wytrzeć stół, posegregować worki na śmieci. Myśli przesuwały się w głowie jak koraliki na sznurku:
„Roman do przedszkola. Anton sam, jest już duży. Irina w domu z babcią. Jeśli coś — podgrzeje zupę. Dziękuję jej. Jaka dzielna… Już umie jeść i pomagać. Tylko żeby nie zamilkła całkiem…”
Gardło zaciśnięte. Swiatłana odwróciła wzrok od starej popękanej filiżanki, której z jakiegoś powodu nie wyrzuciła. Może dlatego, że ta pęknięcie przypominało jej, że nawet stare może być potrzebne. Nawet popękane — służy.
Zmęczona? Tak. Do szpiku kości, aż po same korzenie włosów. Ale nie można o tym myśleć. Teraz — rano. A rano wymaga ruchu. Nie wybacza ociągania się.
Z gorącym garnkiem w rękach zajrzała do babci. W pokoju świecił tylko ekran telewizora — migoczący, cichy, z przytłumionym dźwiękiem. Wydawało się, że mówi do siebie samego. Na łóżku leżała Walentyna Iwanowna — mała, skulona, cała w fałdach czasu. Gazeta zsunęła się na piersi, okulary spadły na bok. Dłoń delikatnie spoczywała pod policzkiem, jak u dziecka.
— Babciu… — cicho zawołała Swiatłana, wchodząc.
Staruszka poruszyła się, lekko otworzyła oczy, lekko się uśmiechnęła.
— Świetliku?.. Już czas?
— Już. Śniadanie będzie?
— Nie teraz… potem…
Jej głos był słaby, każde słowo kosztowało wysiłek. Swiatłana usiadła obok, poprawiła pled, ułożyła rękę babci wzdłuż ciała. Palce były suche, kruche, z widocznymi niebieskimi żyłkami.
„Dziękuję, że choć trochę chodzi” — pomyślała, biorąc te dłonie w swoje. — „Ma dziewięćdziesiąt dwa lata… A jeszcze niedawno czytała Irince bajki, tłumaczyła Romkowi tabliczkę mnożenia…”
Teraz babcia spędzała dni w półśnie, siedząc lub leżąc. Wstawała tylko, żeby pójść do toalety. Oglądała telewizję, trzymała gazetę, ale nie czytała. Tylko trzymała. Jakby to pomagało czuć się żywą.
Swiatłana wyłączyła telewizor, poprawiła poduszkę i wróciła do kuchni.
Gdy zawijała pierogi w folię, myśli znów zawrzały w środku. Jakby ktoś włączył radio w jej głowie — tylko rozmówcą była ona sama, ale o dziesięć lat starsza.
„Stanę się taka sama… Ciekawe, czy moje dzieci będą obok? Czy wytrzymają mnie?.. Irinka — tak. Anton… nie jestem pewna. A Romka jest jeszcze za mały…”
Przypomniała sobie, jak w zeszłym miesiącu kupowała babci nowe lekarstwa. Dziesięć ampułek — i to połowa emerytury. I maść. Pieluchy. Puder. Jedzenie. Ciepło. Leki. Ubezpieczenie. Badania. A wszystko to za pensję sprzątaczki.
„Boję się… Boję się, że pewnego dnia i dla mnie będą kupować coś takiego — i będą żałować pieniędzy. Albo wcale nie kupią…”
Łzy napłynęły, ale je przełknęła. Wiedziała: jeśli zacznie — nie przestanie. A teraz — śniadanie. Teraz — dzieci.
Anton pojawił się w kuchni w samej koszulce i skarpetkach, potargany, ale już świadomy i dorosły.
— Mamo, zrobiłaś jajecznicę?
— Oczywiście, jeszcze ciepła. Idź umyj ręce. Herbata mocna?
— Tak. Tylko bez cukru, jak ty robisz.
Swiatłana się uśmiechnęła. Ma dwanaście lat, a mówi już jak mężczyzna. Starszy syn. Jej oparcie. Jej mały kamień.
Po pół godzinie Roman tupnął do wyjścia, naciągając czapkę na same brwi. Irina już była na nogach, pomagała mu z kurtką, zapinała zamek.
— Irka, jak coś — dzwoń, dobrze? Do wieczora, ale na obiad wpadnę, jak zwykle.
— Dobrze, mamo. Wszystko będzie dobrze. Podgrzeję babci obiad, poćwiczymy z Romkiem. Mamy przecież karty z literami.
— Moja dobra…
Swiatłana przytuliła córkę do siebie. Chciała powiedzieć więcej, ale nie mogła. Tylko objęła mocno. Tak, jak obejmuje się tych, których kocha się bardziej niż życie.
Na dworze przywitał ją ostry poranny wiatr. Niebo było szare, słońce jeszcze nie odważyło się wyjść. I wtedy, nagle, jakby na zawołanie, pojawiło się wspomnienie.
Głos Pawła. Zimny. Ostry.
— Nie mogę tak dłużej, Swietka. Koniec.
Znowu widziała tę kuchnię. Wieczór. Ona zmęczona po zmianie. On z puszką piwa, nie patrząc jej w oczy.
— Rozumiesz, Swietka, nie chcę tak żyć. Nie muszę! Mam jedno życie! Nie zamierzam pracować jak koń!
— Ale my jesteśmy rodziną… dzieci… mama…
— A ja co, całe życie z tą starą babą na karku? Z dziećmi, z żoną, która zawsze jest zmęczona? Z jedzeniem z biedy i dziurami w skarpetkach?
Mówił, nie patrząc na nią. A ona stała i nie mogła nic powiedzieć. Ani słowa. Ból bił w skroniach, ale sił nie było. Tylko patrzyła na niego, a gdzieś głęboko w środku gasł ostatni płomień nadziei.
On odszedł. Po prostu spakował torbę i wyszedł. Bez wyjaśnień. Bez ostrzeżeń. Bez pożegnania. I wtedy dom ogarnęła taka sama cisza jak rankiem, kiedy się obudziła.
„Pashka… — myślała teraz, idąc ulicą — nawet nie wiesz, co to znaczy być mężczyzną…”
Chciał dzieci. Sam wybrał imiona. Sam marzył o rodzinie. A gdy się urodziły — stał się obcy. Jakby jego obowiązki skończyły się na słowach.
Pracował byle jak. Zarabiał mało. Nie chciał nic zmieniać.
— Mam dość — mówił. — Nie chcę, żeby mnie zmuszano do pracy. To nie jest męskie
